पाठ ४ · मनोवाद
यस्तो कहिल्यै नहोस्
शब्दभण्डार
१. दिइएका शब्द र तिनका अर्थबिच जोडा मिलाउनुहोस्:
सङ्कट → आपत विपत
विलाप → बिलौना
लोहोरो → सिलौटामा मसला आदि पिँध्न प्रयोग गरिने फलाम वा ढुङ्गाको लाम्चो वा गोलो उपकरण
शङ्का → सन्देह
अपरिचित → चिनजान नभएको
सातो → होस
२. दिइएको अनुच्छेदबाट तीन तीनओटा लघुतावाची र समूहवाची शब्द पहिचान गर्नुहोस्:
लघुतावाची शब्द: सितो, कोसो, थोपो, दाना
समूहवाची शब्द: ताँती, घार, बथान, घारी
३. पाँच पाँचओटा लघुतावाची र समूहवाची शब्द पर्ने गरी अनुच्छेद लेख्नुहोस्:
वनभोज
बिहानै एक टुका स्याउ खाएर म वनभोज गएँ। बाटोमा गाडीहरु ताँती लगाएर हिँडेका थिए। वनभोज स्थलमा मान्छेहरुको भिड थियो। एक हुल मान्छेहरु नाचिरहेका थिए। त्यहाँ बाँदरको बथान पनि थियो। मैले बाँदरलाई एक कोसो केरा दिएँ। साथीले कुकुरलाई एक चोक्टो मासु दियो। त्यहाँ एउटा रुखमा अरिङ्गालको गोलो पनि देख्यौं। मैले त्यहाँ एक त्यान्द्रो साग र एक पित्को अचार पनि खाएँ।
बिहानै एक टुका स्याउ खाएर म वनभोज गएँ। बाटोमा गाडीहरु ताँती लगाएर हिँडेका थिए। वनभोज स्थलमा मान्छेहरुको भिड थियो। एक हुल मान्छेहरु नाचिरहेका थिए। त्यहाँ बाँदरको बथान पनि थियो। मैले बाँदरलाई एक कोसो केरा दिएँ। साथीले कुकुरलाई एक चोक्टो मासु दियो। त्यहाँ एउटा रुखमा अरिङ्गालको गोलो पनि देख्यौं। मैले त्यहाँ एक त्यान्द्रो साग र एक पित्को अचार पनि खाएँ।
४. दिइएका पद, पदावलीलाई अर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:
हरे ! → हरे ! यस्तो महँगीमा गुजारा गर्न कति गाह्रो भयो।
सञ्जाल → सही प्रयोग गर्न नजान्दा सामाजिक सञ्जालले समय बर्बाद गर्छ।
विवरण → कर्मचारीले कार्यालयको सबै विवरण कम्प्युटरमा सुरक्षित राखेका छन्।
सुइँकुच्चा ठोक्नु → प्रहरीलाई देख्नेबित्तिकै चोरले सुइँकुच्चा ठोक्यो।
लोभले लाभ लाभले विलाप → धेरै नाफा कमाउने चक्करमा लगानी डुबेपछि रामलाई लोभले लाभ लाभले विलाप भयो।
हुने हार दैव नटार → हुने हार दैव नटार भनेझैँ सावधानी अपनाउँदा अपनाउँदै पनि दुर्घटना भयो।
बोध र अभिव्यक्ति
१. दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्:
झल्यास्स, गज्जब, शत्रु, खुरुखुरु, बुद्धि, अत्तोपत्तो, पन्जा, दूरसञ्चार, आश्वस्त
२. 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवाद हाउभाउसहित सस्वरवाचन गर्नुहोस्।
निर्देश: शिक्षकअनुसार गर्नुहोस्।
३. दिइएका प्रश्नको उत्तर भन्नुहोस्:
(क)'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवाद कुन पात्रको घटनासँग सम्बन्धित छ?
उत्तर: 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवाद शुकमान पात्रको घटनासँग सम्बन्धित छ।
(ख)मनोवादमा 'नगद पुरस्कारसहित बधाई दिएको सन्देश' भन्दा अगाडि र पछाडि कुन कुन प्रसङ्ग आएका छन्?
उत्तर: मनोवादमा 'नगद पुरस्कारसहित बधाई दिएको सन्देश' भन्दा अगाडि र पछाडि सामाजिक सञ्जाल र साइबर अपराधका प्रसङ्ग आएका छन्।
(ग)पत्रिका मनमनै पढेको वर्णन मनोवादको कुन अनुच्छेदमा छ?
उत्तर: पत्रिका मनमनै पढेको वर्णन मनोवादको पाँचौं अनुच्छेदमा छ।
(घ)मनोवादमा कुन पुरुषीय कथनशैली उपयोग गरिएको छ?
उत्तर: मनोवादमा प्रथम पुरुषीय कथनशैली उपयोग गरिएको छ।
४. दिइएको मनोवादको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:
(क)मनोवादको अंशमा पात्र निदाउन नसक्नुको कारण के हो?
उत्तर: दुई वर्ष अरबको खाडीमा बसेर कमाएको पाँच लाख डुबेको चिन्ताले पात्र निदाउन नसकेका हुन्।
(ख)पात्रले कहाँ गएर धन कमाएको थियो?
उत्तर: पात्रले अरबको खाडीमा गएर धन कमाएको थियो।
(ग)पात्रले समाचारमा के कुरा पढेको थियो?
उत्तर: पात्रले समाचारमा साइबर अपराधका बारेमा पढेको थियो।
(घ)पात्रले समाचारमा पढेका कुरा व्यवहारमा उतार्न नसक्दा कस्ता समस्या भोग्नुपर्यो, लेख्नुहोस्।
उत्तर: पात्रले समाचारमा पढेका कुरा व्यवहारमा उतार्न नसक्दा आफूसँग भएको पैसा गुमाउनुपर्यो।
५. 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवादका पात्रले मनमा खेलाएका मुख्य मुख्य घटना टिपोट गर्नुहोस्।
'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवादका पात्रले मनमा खेलाएका मुख्य मुख्य घटनाहरु:
- सामाजिक सञ्जालले गर्दा जीवन जटिल बन्नु र समस्यामा फस्नु
- मोबाइलभित्रको साइबर संसारमा पस्दा विचार नपुर्याएकामा चिन्ता लाग्नु
- सामाजिक सञ्जाल प्रयोग र साइबर सचेतनासम्बन्धी कक्षामा सहभागी भएर पनि व्यवहारमा लागू गर्न नसक्दा पछुतो मान्नु
- सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोगले निम्त्याएका समस्या सम्झनु
- मोबाइलका राम्रा र नराम्रा पक्ष सम्झनु
- २५ लाख पाउने लोभमा फसेकोमा पछुतो हुनु
- काकाकी छोरी पानमती झुटो जालमा परेको सम्झनु
- दुई वर्ष अरबको खाडीमा बसेर कमाएको धन गोलखाडीमा जाँदा राति निदाउन नसक्नु
- साइबर अपराधको सिकारबाट जोगिने उपाय सम्झनु
- कसैलाई साइबर अपराधको सिकार बन्नु नपरोस् भन्ने इच्छा मनमा आउनु
६. 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवादबाट कस्तो सन्देश पाइन्छ, लेख्नुहोस्।
उत्तर: 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' शीर्षकको यो मनोवाद वर्तमान डिजिटल युगको एउटा कटु यथार्थलाई उजागर गर्ने सशक्त रचना हो । यसमा शुकमान नामक पात्रलाई केन्द्रमा राखी सामाजिक सञ्जालको बढ्दो दुरुपयोग र त्यसले निम्त्याउने विनाशकारी परिणामलाई मार्मिक ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । शुकमान दुई वर्ष अरबको खाडीमा पसिना चुहाएर कमाएको पाँच लाख रुपैयाँ साइबर ठगीको सिकार भएपछि रातभरि निदाउन नसक्ने अवस्थामा पुग्छ । ऊ आफैंले साइबर सचेतनासम्बन्धी कक्षा लिएको थियो, तर व्यवहारमा त्यसलाई लागू गर्न नसक्दाको पीडा उसको मनमा घोत्लिरहन्छ । यस मनोवादले हामीलाई प्रविधिको अन्धानुकरण र प्रलोभनमा पर्दा जीवनभरिको कमाइ क्षणभरमै गुम्न सक्छ भन्ने पाठ सिकाउँछ । अपरिचित व्यक्तिबाट आएका आकर्षक प्रस्ताव, इनामको लोभ, र झुटा आश्वासनमा नफस्न आग्रह गर्दै यसले साइबर सुरक्षाका आधारभूत उपायहरू अवलम्बन गर्न प्रेरित गर्छ । पासवर्डको गोपनीयता, इमेलको सतर्क प्रयोग, र शङ्कास्पद गतिविधि देख्नासाथ प्रहरीको सहायता लिनुपर्ने जस्ता व्यावहारिक सन्देश यस रचनाभित्र गुम्फित छन् । समग्रमा, प्रविधिको सदुपयोगले जीवन सहज हुने तर दुरुपयोगले जीवन नै ध्वस्त हुने भन्ने चेतना जगाउनु नै यस मनोवादको मूल सन्देश हो ।
७. मनोवादमा उल्लेख भएको साइबर अपराधको प्रसङ्ग पढेपछि तपाईंले कस्तो महसुस गर्नुभयो, उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर: 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवादभित्रको साइबर अपराधको प्रसङ्गले मलाई एकैसाथ झस्काउने र सचेत गराउने काम गर्यो । शुकमानले भोगेको पीडा कुनै काल्पनिक घटना मात्र नभई आजको समाजमा दिनहुँ दोहोरिरहेको कटु सत्य हो भन्ने अनुभूति भयो । मैले यो प्रसङ्ग पढ्दा आफूले पनि सामाजिक सञ्जालको प्रयोगमा कतिपय असावधानी गरेको स्मरण भयो र आगामी दिनमा अझ सतर्क रहनुपर्ने निष्कर्षमा पुगें । शुकमानले साइबर सचेतनाको कक्षा लिएर पनि व्यवहारमा लागू गर्न नसक्नुले ज्ञानको स्तर र व्यावहारिक प्रयोगबीचको खाडललाई उजागर गर्छ । यसले हामी सबैलाई के पाठ दिन्छ भने जानकारी हुनु मात्र पर्याप्त छैन, त्यसलाई दैनिक जीवनमा अवलम्बन गर्नु नै वास्तविक बुद्धिमानी हो । मोबाइलको पर्दाभित्र लुकेको साइबर संसारको अन्धकारले क्षणभरमै वर्षौंको परिश्रमलाई शून्यमा परिणत गर्न सक्छ भन्ने तथ्यले म झनै गम्भीर बनेको छु । अब म आफू मात्र सचेत भएर पुग्दैन, आफ्नो परिवार र साथीभाइलाई पनि यस विषयमा जागरूक गराउनुपर्छ भन्ने दृढ सङ्कल्प मनमा लिएको छु । यो प्रसङ्गले मलाई प्रविधिप्रति सम्मान र सतर्कता दुवै राख्नुपर्ने रहेछ भन्ने गहिरो पाठ सिकाएको छ ।
८. दिइएका शीर्षकमा छोटो मनोवाद लेख्नुहोस्:
(क) नतिजा प्रकाशनको अगिल्लो दिन
पात्र : जियान्स
स्थान : सुत्ने कोठा
समय : राति १०:०० बजे
(भोलि बिहान ८ बजे एसईई परीक्षाको नतिजा प्रकाशन हुँदै छ । जियान्स आफ्नो बिछ्यौनामा छटपटाइरहेको छ । आँखा थाकेको छ तर निद्रा परेको छैन । उसको मनमा एउटा आँधी चलिरहेको छ ।)
आहै ! कस्तो डर लागिरहेको । पेटमा पुतली उडेजस्तो । भोलि बिहानै मेरो भविष्यको फैसला हुँदैछ । (दायाँ करङमा पल्टिन्छ ।) यदि राम्रो ग्रेड आयो भने बाबाको अनुहारमा खुसी देख्न पाइन्छ, आमाले पनि छिमेकीसँग मेरो तारिफ गर्न पाउनुहुन्छ । तर यदि सोचेजस्तो भएन भने ? (बिछ्यौनाबाट उठेर पानी पिउँछ ।) बाबाले 'तेरो पढाइ यही हो ? खाडी जा' भन्नुहुन्छ कि ! पढें त निकै मिहिनेत गरेर । बिहान ५ बजे उठेर राति १० बजेसम्म किताबमै टाँसिएको थिएँ । तर परीक्षाको हलमा गणितको त्यो एउटा प्रश्नले अझै पिरोलिरहेको छ । (मनमनै गणितको हिसाब गर्छ ।) सबै विषयमा ए प्लस आए पनि गणितमा चाहिँ ए मात्र आउने भो कि ? (पर्दा खोलेर बाहिर हेर्छ । बाहिर अँध्यारो छ ।) जिन्दगी पनि यस्तै रहेछ, भोलिको नतिजाले मेरो बाटो तय गर्नेछ । विज्ञान पढ्ने कि व्यवस्थापन ? सपना त धेरै छन्, तर सपना देख्न पनि ग्रेडको भरथेग चाहिने । (लामो सास फेर्छ ।) हुन त यो एउटा परीक्षा मात्र हो, जिन्दगीको अन्तिम फैसला होइन । असफल भए पनि फेरि उठ्न सकिन्छ भन्ने हिम्मत छ । तर समाजको प्रश्नको सामना गर्न सजिलो हुँदैन । (फेरि पल्टिन्छ ।) भगवानलाई सम्झेर सुत्ने कोसिस गर्छु । भोलिको दिन राम्रो होस् । (बत्ती निभाउँछ र आँखा चिम्लन्छ, तर निद्रा परेको छैन ।)
स्थान : सुत्ने कोठा
समय : राति १०:०० बजे
(भोलि बिहान ८ बजे एसईई परीक्षाको नतिजा प्रकाशन हुँदै छ । जियान्स आफ्नो बिछ्यौनामा छटपटाइरहेको छ । आँखा थाकेको छ तर निद्रा परेको छैन । उसको मनमा एउटा आँधी चलिरहेको छ ।)
आहै ! कस्तो डर लागिरहेको । पेटमा पुतली उडेजस्तो । भोलि बिहानै मेरो भविष्यको फैसला हुँदैछ । (दायाँ करङमा पल्टिन्छ ।) यदि राम्रो ग्रेड आयो भने बाबाको अनुहारमा खुसी देख्न पाइन्छ, आमाले पनि छिमेकीसँग मेरो तारिफ गर्न पाउनुहुन्छ । तर यदि सोचेजस्तो भएन भने ? (बिछ्यौनाबाट उठेर पानी पिउँछ ।) बाबाले 'तेरो पढाइ यही हो ? खाडी जा' भन्नुहुन्छ कि ! पढें त निकै मिहिनेत गरेर । बिहान ५ बजे उठेर राति १० बजेसम्म किताबमै टाँसिएको थिएँ । तर परीक्षाको हलमा गणितको त्यो एउटा प्रश्नले अझै पिरोलिरहेको छ । (मनमनै गणितको हिसाब गर्छ ।) सबै विषयमा ए प्लस आए पनि गणितमा चाहिँ ए मात्र आउने भो कि ? (पर्दा खोलेर बाहिर हेर्छ । बाहिर अँध्यारो छ ।) जिन्दगी पनि यस्तै रहेछ, भोलिको नतिजाले मेरो बाटो तय गर्नेछ । विज्ञान पढ्ने कि व्यवस्थापन ? सपना त धेरै छन्, तर सपना देख्न पनि ग्रेडको भरथेग चाहिने । (लामो सास फेर्छ ।) हुन त यो एउटा परीक्षा मात्र हो, जिन्दगीको अन्तिम फैसला होइन । असफल भए पनि फेरि उठ्न सकिन्छ भन्ने हिम्मत छ । तर समाजको प्रश्नको सामना गर्न सजिलो हुँदैन । (फेरि पल्टिन्छ ।) भगवानलाई सम्झेर सुत्ने कोसिस गर्छु । भोलिको दिन राम्रो होस् । (बत्ती निभाउँछ र आँखा चिम्लन्छ, तर निद्रा परेको छैन ।)
(ख) पुरस्कृत हुँदाको क्षण
पात्र : जियान्स
स्थान : सुत्ने कोठा
समय : राति १०:०० बजे
(कोठाको भित्तामा नयाँ प्रमाणपत्र झुन्डिएको छ । जियान्स ओछ्यानमा पल्टिएर बारम्बार त्यही प्रमाणपत्र हेरिरहेको छ । उसको अनुहारमा सन्तुष्टिको मुस्कान छ, तर आँखामा विगतको मिहिनेतको कथा लेखिएको छ ।)
आजको दिन म कहिल्यै भुल्नेछैन । मेरो नाम घोषणा हुँदाको त्यो क्षण... (आँखा चिम्लन्छ र सम्झनामा हराउँछ ।) सयौं विद्यार्थीको भीडमा जब उद्घोषकले 'प्रथम – जियान्स' भने, म सपनामा हो कि विपनामा झैं भएको थिएँ । कानमा तालीको गडगडाहटले मात्र विपना हो भन्ने पुष्टि गर्यो । मञ्चमा उक्लँदा खुट्टा कामिरहेका थिए, तर मन गर्वले ढक्क फुलेको थियो । (आँखा खोल्छ र प्रमाणपत्र हेर्छ ।) यो कागजको टुक्रा मात्र होइन, यो त मेरो महिनौंको निद्रा र आरामको बलिदानको प्रमाणपत्र हो । गुगल र युटुबको सहायताले रातरात भर जागेर तयार गरेको वक्तृत्वकलाको यो प्रतिफल हो । तर यो सब मेरो एक्लो प्रयासले मात्र सम्भव भएको होइन । मेरा गुरुले हरेक गल्तीलाई प्रेमपूर्वक सच्याउनुभयो, आमाबाबाले ढिलो रातिसम्म चिया पुर्याउनुभयो । उहाँहरूको योगदानलाई म कहिल्यै बिर्सन सक्दिन । (गम्भीर हुँदै) तर यो त सुरुवात मात्र हो । यो सफलताले मलाई अझ ठूलो जिम्मेवारी बोध गराएको छ । अब मैले आफ्नो क्षमतालाई अझ तिखार्दै अगाडि बढ्नुपर्छ । भोलिदेखि नयाँ यात्रा सुरु हुन्छ । (घडी हेर्छ र ओढ्ने तान्छ ।) आजका लागि यति नै, अब यो खुसीको निद्रामा डुब्नुपर्छ । (प्रमाणपत्रतर्फ एकपल्ट हेरेर मुस्कुराउँदै बत्ती निभाउँछ ।)
स्थान : सुत्ने कोठा
समय : राति १०:०० बजे
(कोठाको भित्तामा नयाँ प्रमाणपत्र झुन्डिएको छ । जियान्स ओछ्यानमा पल्टिएर बारम्बार त्यही प्रमाणपत्र हेरिरहेको छ । उसको अनुहारमा सन्तुष्टिको मुस्कान छ, तर आँखामा विगतको मिहिनेतको कथा लेखिएको छ ।)
आजको दिन म कहिल्यै भुल्नेछैन । मेरो नाम घोषणा हुँदाको त्यो क्षण... (आँखा चिम्लन्छ र सम्झनामा हराउँछ ।) सयौं विद्यार्थीको भीडमा जब उद्घोषकले 'प्रथम – जियान्स' भने, म सपनामा हो कि विपनामा झैं भएको थिएँ । कानमा तालीको गडगडाहटले मात्र विपना हो भन्ने पुष्टि गर्यो । मञ्चमा उक्लँदा खुट्टा कामिरहेका थिए, तर मन गर्वले ढक्क फुलेको थियो । (आँखा खोल्छ र प्रमाणपत्र हेर्छ ।) यो कागजको टुक्रा मात्र होइन, यो त मेरो महिनौंको निद्रा र आरामको बलिदानको प्रमाणपत्र हो । गुगल र युटुबको सहायताले रातरात भर जागेर तयार गरेको वक्तृत्वकलाको यो प्रतिफल हो । तर यो सब मेरो एक्लो प्रयासले मात्र सम्भव भएको होइन । मेरा गुरुले हरेक गल्तीलाई प्रेमपूर्वक सच्याउनुभयो, आमाबाबाले ढिलो रातिसम्म चिया पुर्याउनुभयो । उहाँहरूको योगदानलाई म कहिल्यै बिर्सन सक्दिन । (गम्भीर हुँदै) तर यो त सुरुवात मात्र हो । यो सफलताले मलाई अझ ठूलो जिम्मेवारी बोध गराएको छ । अब मैले आफ्नो क्षमतालाई अझ तिखार्दै अगाडि बढ्नुपर्छ । भोलिदेखि नयाँ यात्रा सुरु हुन्छ । (घडी हेर्छ र ओढ्ने तान्छ ।) आजका लागि यति नै, अब यो खुसीको निद्रामा डुब्नुपर्छ । (प्रमाणपत्रतर्फ एकपल्ट हेरेर मुस्कुराउँदै बत्ती निभाउँछ ।)
९. दिइएको विज्ञापनको नमुना पढ्नुहोस् र तपाईंको विद्यालयले प्रकाशन गरेको बालसाहित्य पत्रिकाका लागि विज्ञापन तयार गर्नुहोस्:
बाल पत्रिका 'नव जीवन' सूचना
के तपाईंभित्र लुकेको स्रष्टालाई बाहिर ल्याउन चाहनुहुन्छ ? के तपाईं आफ्ना कथा, कविता वा चित्रहरू अरूसँग बाँड्न उत्सुक हुनुहुन्छ ? यदि हो भने, तपाईंका लागि एउटा सुनौलो अवसर आएको छ ।
हाम्रो श्री पञ्चधुरा माध्यमिक विद्यालयले विद्यार्थीहरूको सिर्जनात्मक प्रतिभालाई प्रस्फुटित गर्ने उद्देश्यले बालपत्रिका 'नव जीवन' को प्रकाशन गर्न लागेको सहर्ष जानकारी गराउँछौं ।
• कक्षा १२ सम्मका विद्यार्थीका लागि खुल्ला
• विधा: कविता, कथा, वा चित्रकला
• सर्त: रचनाहरू पूर्ण रूपमा मौलिक हुनुपर्ने
• विधा: कविता, कथा, वा चित्रकला
• सर्त: रचनाहरू पूर्ण रूपमा मौलिक हुनुपर्ने
ढिलो नगर्नुहोस् । आफ्नो प्रतिभा देखाउने यो अवसर नगुमाउनुहोस् ।
१०. दिइएको बैंक भौचरको नमुना पढ्नुहोस् र भौचर भर्ने अभ्यास गर्नुहोस्:
निर्देश: शिक्षकअनुसार भर्नुहोस्।
११. दिइएको अनुच्छेद पढ्नुहोस् र सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
(क) प्रश्नहरु:
(अ)प्रविधिको प्रयोगले सिकाइमा कस्तो सुविधा पुर्याएको छ?
उत्तर: प्रविधिको प्रयोगले सिकाइ प्रणालीलाई सरल, प्रयोगात्मक, मनोरञ्जक र चिरस्थायी बनाउन सहयोग पुर्याएको छ।
(आ)तपाईंले सिकाइका लागि कुन कुन एप्स प्रयोग गर्नुभएको छ, नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर: मैले सिकाइका लागि गुगल र युटुब जस्ता एप्स प्रयोग गरेको छु।
(इ)विद्यार्थीमा प्रविधिप्रति मोह बढ्नुको कारण के हो?
उत्तर: सिकाइ रुचिपूर्ण र चाखलाग्दो हुनुका साथै विद्यार्थीले इन्टरनेट आदिको प्रयोगबाट नयाँ नयाँ विषयवस्तु खोजेर आफै सिक्न सक्ने भएकाले विद्यार्थीमा प्रविधिप्रति मोह बढेको हो।
(ई)विद्यार्थीलाई परियोजना कार्य गर्न प्रविधिले कसरी सहयोग गर्छ?
उत्तर: प्रविधि प्रयोगबाट अनुसन्धान र खोज गरेर नयाँ नयाँ विषयवस्तु पत्ता लगाई परियोजना कार्य गर्न विद्यार्थीलाई सहयोग पुग्छ।
(ख) भाषिक संरचना र वर्णविन्यास पहिचान गर्नुहोस्:
(अ)अनुच्छेदबाट दुईओटा समस्त शब्द खोजी तिनको विग्रह गर्नुहोस्।
उत्तर: कक्षाकोठा (कक्षाका लागि कोठा), चौघेरा (चार घेराको समूह)
(आ)'ठूलो' र 'पढाइ' शब्दलाई द्वित्व प्रक्रियाबाट नयाँ शब्द बनाउनुहोस्।
उत्तर: ठुल्ठुलो, पढाइसढाइ
(इ)अनुच्छेदबाट सुरु र बिचमा दीर्घ ऊकार प्रयोग भएका एक एक ओटा शब्द टिप्नुहोस्।
उत्तर: सुरुमा दीर्घ ऊकार प्रयोग भएका शब्द: पूर्ण। बिचमा दीर्घ ऊकार प्रयोग भएका शब्द: खोजमूलक।